Social good là một lựa chọn hằng ngày, không phải một dự án hoành tráng

Khi nghe hai chữ “social good”, người ta thường hình dung điều gì đó thật lớn: AI dự báo lũ cho hai tỉ người, những mô hình xây quanh các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc, một sáng kiến cỡ cả công ty kèm thông cáo báo chí. Những thứ đó quan trọng. Nhưng thành thật mà nói, cách hình dung ấy khiến phần lớn chúng ta thấy mình “ngoài cuộc” - vì tuần này mình cũng đâu có ship một hệ thống dự báo lũ.

Điều mình dần tin là đơn giản hơn nhiều: social good là một lựa chọn hằng ngày. Đó là sự sẵn lòng trả một cái giá nhỏ cho bản thân - thời gian, cái tôi, danh tiếng, sự thoải mái - vì kết quả tốt hơn cho nhiều người. Và là một kỹ sư, mình được quyền lựa chọn điều đó ngay tại bàn làm việc, thường xuyên hơn nhiều so với việc được lựa chọn trên một sân khấu.

Nhường thắng lợi thì hơn “thắng”

Nơi điều này hay xuất hiện nhất là một buổi review thiết kế hay một pull request. Có một kiểu làm kỹ thuật mà bạn cố bám lấy cách của mình để thắng cuộc tranh luận, hoặc chặn một thay đổi để “dạy cho người kia một bài học”. Cảm giác đó dễ chịu được chừng một phút. Nhưng một PR bị chặn cũng giống một chiếc xe nhất định không cho ai chen vào: bạn giữ làn của mình và làm kẹt cả con đường.

Lựa chọn vị tập thể là nhường khi cái giá của việc nhường thì nhỏ mà lợi ích cho dòng chảy thì lớn. Cứ bất đồng, trình bày lý lẽ một lần, rồi cam kết đi tiếp. Merge cách làm hợp lý của một bạn junior thay vì cách hơi “khôn” hơn của mình. Tối ưu cho người sẽ phải bảo trì đoạn code này một năm sau, chứ không phải cho người đang đọc diff của bạn hôm nay. Bạn buông một chút cái tôi; cả team tiếp tục chạy.

Làm phần việc chẳng ai vỗ tay

Rất nhiều thứ giữ cho một team khỏe mạnh lại là những thứ vô hình. Viết test. Sửa cái CI hay hỏng vặt. Trả bớt nợ kỹ thuật. Nhận cái ticket tích hợp nhàm chán để người khác được làm phần thú vị. Chẳng việc nào được vỗ tay, và vài việc trong số đó âm thầm khiến bạn trông “chậm” hơn người đang ship tính năng hào nhoáng bên trên cái nền mà bạn đang sửa.

Mình đã chấp nhận đánh đổi đó. Mình sẵn sàng chịu tiếng “tuần này rốt cuộc nó làm gì” nếu phương án còn lại là một team bị nghẽn. Nói ra sự thật khó nghe trong buổi retro, hay nhận cái sai về mình để gỡ nút thắt cho mọi người, sẽ khiến bạn mất một chút vị thế ngay lúc đó. Nhưng đáng, vì tổ chức tốt lên nhờ vậy - và tổ chức thì gồm rất nhiều người.

Chia sẻ điều mình biết, kể cả khi nó “không ngầu”

Điều thứ ba là điều mình thích nhất, vì nó cộng dồn. Open-source một công cụ nhỏ. Viết docs chẳng ai yêu cầu. Kiên nhẫn trả lời cùng một câu hỏi vỡ lòng đến lần thứ mười. Mentor một bạn junior. Đứng lớp một buổi tech talk nội bộ. Viết một bài blog như bài này.

Chẳng thứ nào hào nhoáng, và vài thứ còn bị gắn mác “bày vẽ, mấy cái đó cơ bản mà”. Nhưng kiến thức được chia sẻ là một trong những dạng social good có đòn bẩy lớn nhất mà một kỹ sư có: nó nâng đỡ nhiều người cùng lúc, và còn tiếp tục nâng đỡ họ sau khi bạn đã đi tiếp. Chút ngại ngùng khi đưa một thứ chưa hoàn hảo ra trước công chúng là cái giá rất nhỏ cho điều đó.

Vì sao mình chọn như vậy

Có thể bạn đã nhận ra sợi chỉ xuyên suốt với những điều mình từng viết - disagree and commit, tạo những căn phòng nơi người ta thấy an toàn để thành thật, giữ con người trong vòng lặp. Vẫn là một bản năng đó. Khi mình bước vào một cuộc họp, một buổi review hay một repo, mục tiêu chung thành thật là sản phẩm và team tốt lên. Social good chỉ đơn giản là chọn điều đó thay vì cái thắng nhỏ hơn, cá nhân hơn - lặp đi lặp lại, mỗi lần một liều nhỏ.

Và cũng có một phiên bản của điều này cho thứ ta xây dựng: một tính năng AI thực sự giúp được người dùng (khả năng tiếp cận, thời gian tiết kiệm thật) đáng giá hơn một tính năng làm phồng một vanity metric; và một mô hình làm được việc chỉ với một phần nhỏ compute là một món quà lặng lẽ cho tất cả những ai ở phía sau, kể cả hành tinh này.

Không lựa chọn nào trong số đó là anh hùng cả. Đó mới là điểm mấu chốt. Social good không phải một dự án vĩ đại - nó là tổng của hàng trăm quyết định nhỏ, chịu bỏ ra một chút của mình để nhiều người khác được tốt hơn.

Đọc thêm

• Google, “AI for Social Good”: blog.google/innovation-and-ai/products/ai-social-good
• Liên Hợp Quốc, “17 Mục tiêu Phát triển Bền vững”: sdgs.un.org/goals